Hiszpański system edukacji w pytaniach i odpowiedziach

1 2

▪  Jak wygląda system szkolenia zawodowego w Hiszpanii?

W Hiszpanii uczniowie, którzy ukończyli kształcenie na poziomie szkoły średniej I stopnia i zaliczyli wszystkie przedmioty obowiązkowe dla tego poziomu otrzymują Graduado en Educación Secundaria Obligatoria (świadectwo ukończenia kształcenia obowiązkowego na poziomie szkoły średniej). Pozwala im to podjąć naukę na poziomie szkoły średniej II stopnia (Baccalaureate) lub kształcenie zawodowe na poziomie średniozaawansowanym (Ciclos formativos de grado medio). Dokument ten może być przyznany także uczniom, którzy ukończyli rok z oceną negatywną z jednego, dwóch lub, w wyjątkowych przypadkach, trzech przedmiotów, jeśli zespół nauczycielski uważa, że natura i waga tych przedmiotów nie była kluczowa dla nabycia podstawowych umiejętności i osiągnięcia celów wytyczonych przez program nauczania. Uczniowie, którzy nie spełniają tych warunków, otrzymują w zamian Certificado de Escolaridad (Świadectwo uczęszczania do szkoły), na którym wymienione są lata nauki i przedmioty, które zaliczyli. Uczniowie tacy mogą odbyć kursy wstępnego przygotowania zawodowego (Programas de Cualificación Profesional Inicial – P.C.P.I.). Trwają one dwa lata i zakończone są osiągnięciem dyplomu obowiązkowej szkoły średniej oraz wydaniem uznanego urzędowo zaświadczenia.

W Hiszpanii popularną formą realizacji szkoleń zawodowych dla osób bezrobotnych są warsztaty, które pozwalają na łączenie umiejętności praktycznych z wiedzą. W ramach warsztatów, uczestnicy realizują konkretne projekty zlecone przez instytucje administracji publicznej (odbywają prace społeczne wykorzystując nabyte umiejętności np. renowacja starego kościoła). Warsztaty składają się z dwóch części: zajęcia teoretyczne oraz praktyczne w miejscu realizacji projektu. Na takich projektach dużo skorzystaliby np. uczniowie z nowego kierunku Zespołu Szkół Technicznych „Technik renowacji elementów architektury”, czy „Technik architektury krajobrazu”.

Dodatkowo w Hiszpanii prowadzone jest kształcenie zawodowe w trybie e-learning, gdzie główną jego zaletą jest to, że dostęp do niego jest możliwy z dowolnie wybranego miejsca z elastycznym rozkładem godzin, w zależności od potrzeb uczących się, przy spełnieniu tylko wymogów posiadania dostępu do Internetu. Dodatkowo tego rodzaju kursy wymagają znacznie mniej nakładów finansowych niż tradycyjne formy szkoleniowe, aczkolwiek udział w kursach on-line wymaga samokontroli ze strony uczestników. Po ukończeniu wszystkich modułów kształcenia zawodowego on-line, w wyjątkowych przypadkach przed ostatecznym zaliczeniem jednego z nich, odbywa się kształcenie wymagające fizycznej obecności, moduł kształcenia zawodowego w Ośrodkach Kształcenia w Miejscu Pracy (Formación en Centros de Trabajo -F.C.T.), przy czym zwolnieni z niego zostają uczniowie, którzy udokumentują posiadanie doświadczenia zawodowego związanego z kierunkiem kształcenia.

▪  Jak wygląda współpraca szkół z lokalnymi pracodawcami w organizacji   szkolenia praktycznego?

Szkoła podpisuje kontrakt z firmą, uczniowie są zatrudnieni w firmie na czas praktyk, ale nie otrzymują wynagrodzenia. Pracodawca ma z tego tyle, że otrzymuje darmowego pracownika. Kiedyś pracodawcy kształcili w ramach praktyk swoich przyszłych pracowników, i robili to dobrze, bo wiedzieli, że ci uczniowie zostaną u nich na etacie. Obecnie, w dobie kryzysu, nie ma perspektyw zatrudnienia uczniów w firmach, więc praktyki nie są realizowane już tak sumiennie jak kiedyś. Istnieje system sprawdzania jakości praktyk – nauczyciele wizytują firmę, mają tzw. check-listę i zaznaczają na niej, co jest realizowane z programu. Czasem uczniowie wykonują na praktykach czynności dodatkowe, typowe dla danej firmy.

 ▪ Jak wyglądają zajęcia praktyczne? Gdzie się odbywają? W centrach szkoleniowych czy w firmach?

Praktyki odbywają się w przyszkolnych warsztatach i w firmach. Istnieją osobne centra szkoleniowe, które do tej pory podlegały pod ministerstwo pracy, teraz ma się to zmienić. W tych centrach kształcono ludzi zgodnie z zapotrzebowaniem na rynku pracy. Jeśli w danym regionie jest wydobycie marmuru – kształci się tam ludzi w tym kierunku. Centra są bezpłatne, ale trzeba być bezrobotnym.

 ▪  Jak wyglądają i jak tworzone są programy nauczania i programy praktyk zawodowych, czy są adekwatne do rzeczywistych wymagań pracodawców?

Programy tworzy grupa ekspertów w ministerstwie edukacji, jest to panel osób związanych z branżą: pracodawców, urzędników, wykładowców. Szkoła dostaje zakres zagadnień, a następnie nauczyciele decydują w jaki sposób te zagadnienia zostaną zrealizowane. Niedawno nastąpiła zmiana/reforma programów nauczania (wywołana potrzebą dostosowania się do zmieniającego się rynku), np. w zakresie informatyki dodano zagadnienia związane z nowinkami technologicznymi: tabletami, iphone, WWW, animation, 3D itp.

▪ Czy pracodawcy mają wpływ na zawartość programów nauczania?

W jakimś stopniu tak, ponieważ ich przedstawiciele współpracują z ministerstwem przy tworzeniu tych programów. Poza tym, mogą uzupełniać programy praktyk zawodowych o czynności typowe dla swojej firmy. W Polsce programy nauczania w zawodzie oparte są na nowej podstawie programowej opracowanej przez zawodoznawców, przedstawicieli CKE, OKE i szkół zawodowych. W pracach projektowych zostały uwzględnione oczekiwania pracodawców względem absolwentów szkół zawodowych.

▪  Jak sprawdzane są kwalifikacje zawodowe uczniów? Jak wyglądają egzaminy zawodowe?

Nie ma egzaminów. Uczeń musi zaliczyć wszystkie przedmioty oraz praktyki. Następnie oddaje projekt, który jest oceniany przez wszystkich uczących go nauczycieli, każdy nauczyciel ocenia swoją część. Dopiero średnia tej oceny to ocena końcowa. W Hiszpanii skala ocen to 1-10, od 5 praca jest zaliczona.

▪  Jaką bazą dydaktyczną dysponują placówki edukacyjne w Hiszpanii?

Podobną do naszej, ale większą – rzutniki, projektory, tablice multimedialne, komputery. Pracownie komputerowe – używane są komputery mac, ponieważ są bardziej opłacalne, mimo że droższe, uczniowie dłużej będą z nich korzystać. Poza tym szkoły posiadają swoje warsztaty, w których uczniowie wykonują usługę w ramach praktyk (np. naprawianie samochodów) pobierając jedynie opłaty za części. Szkoły posiadają bardzo dobre zaplecze zawodowe, takie jak w dobrze wyposażonym centrum kształcenia praktycznego. W każdej klasie na biurku nauczyciela jest komputer i rzutnik.

▪ W jaki sposób prowadzone są zajęcia i jaka jest baza dydaktyczna dla przedmiotów zawodowych?

Uczniowie mają dostęp do licznych pomocy dydaktycznych związanych ze swoim zawodem, odbywa się dużo zajęć na komputerze, rozkłada się i składa  jakieś urządzenie składające się z kilku elementów, żeby zobaczyć jak działa, np. system nawadniający. Zajęcia teoretyczne i praktyczne odbywają się w tej samej sali. Jest o wiele więcej godzin zajęć praktycznych niż w Polsce, szkoły dysponują bardzo bogatym wyposażeniem, a zajęcia praktyczne odbywają się u pracodawców prywatnych.

▪ W jaki sposób w nauczaniu wykorzystuje się najnowsze technologie, również informatyczne?

Uczniowie pracują na profesjonalnym oprogramowaniu – jest to głównie projektowanie na komputerach. Korzysta się również z tablicy interaktywnej i  laptopów – często uczniowie przynoszą swoje, np. na języku obcym.

▪ Jaki jest stosunek hiszpańskich uczniów do nauki?

Uczniowie chętnie się uczą na poziomie media i superior, ponieważ nauka nie jest już obowiązkowa na tym etapie, więc uczą się już tylko ci, którzy chcą. Kiedyś uczniowie kończyli naukę po 18 roku życia (mimo, że szkoła jest obowiązkowa do 16 roku życia) i szli do pracy. Nie zależało im na dalszym wykształceniu, ponieważ mogli bez problemu odnaleźć się na ryku pracy z tym, co umieli. Zniknęły typowe kierunki zawodowe

kształcące robotników, ponieważ nie było na nie popytu. Uczniowie kończyli etap obowiązkowy i uczyli się zawodu w rodzinnych warsztatach. Obecnie jest duży problem z zatrudnieniem i młodzież zaczyna wybierać kierunki bardziej świadomie. Często osoby, które porzuciły wcześniej szkołę, wracają do niej. W jednej z odwiedzanych szkół rok temu kształcił się 60-latek! W szkole największym powodzeniem cieszą się kierunki, na które jest popyt na rynku pracy, np. te związane ze zdrowiem, (wychowanie fizyczne, sport), turystyką i hotelarstwem, informatyką (głownie grafika i projektowanie stron).

 ▪ Jaka jest kondycja hiszpańskiego szkolnictwa?

System oświaty w Hiszpanii jest w wielu aspektach zbliżony do polskiego co wynika m.in. z unifikacji poziomów kształcenia w ramach UE. Zwraca uwagę fakt wczesnego rozdzielenia ścieżek kształcenia na „akademicką” czyli prowadzącą do zdobycia wyższego wykształcenia i ścieżkę „zawodową” – prowadzącą do nabycia potrzebnych do życia i pracy umiejętności. W porównaniu z polską szkołą placówki hiszpańskie są bogatsze, lepiej wyposażone, bardziej ukierunkowane na nowoczesne technologie z wyraźnym odejściem od podstawowych kompetencji nie wspieranych technologicznie np. technologią cyfrową. Skuteczność hiszpańskiego systemu oświaty jest trudna do oceny choćby ze względu na podobną jak w Polsce ciągłą reformę. Zakres wiedzy i umiejętności zdobywanych przez uczniów w hiszpańskich szkołach zawodowych nie jest większy niż w Polsce

 ▪ Jak  wygląda praca nauczycieli w Hiszpanii?

Status nauczyciela w Hiszpanii – warunki pracy, wynagrodzenie, odbiór społeczny i stopień zadowolenia z wykonywania tego zawodu wydaje się być znacznie bardziej zachęcający niż w Polsce. Tempo życia jest wyraźnie mniejsze, a ludzie …zadowoleni. Podejście do pracy jest mniej „stresowe” a pośpiech raczej jest pojęciem abstrakcyjnym. „Kryzys” jest słowem powszechnym, ale nie widać go w nastroju ogólnym